Czym jest animacja i jakie są jej techniki?

Andrzej Kossakowski definiuje film animowany jako „film realizowany techniką poklatkową, w którym statycznemu przedmiotowi nadano iluzoryczny ruch”. Podkreślając rolę dobrze dobranego warsztatu plastycznego oraz gruntownej znajomości tworzywa w akcie kreacji filmu animowanego wyróżnia dwie podstawowe techniki animacji: rysunkową i przedmiotową.

W technice rysunkowej animacja odbywa się przez zastąpienie pod kamerą płaskiego rysunku innym rysunkiem, wyobrażającym kolejną fazę ruchu przedmiotu. Zachodzi więc konieczność wielokrotnego rysowania animowanego przedmiotu, za każdym razem widzianego w nieco innym ustawieniu” – tłumaczy autor. Dalej czytamy:

Technikę animacji przedmiotowej […] stosuje się zawsze tam, gdzie animacji podlega nie płaski rysunek, lecz przedmiot trójwymiarowy. Polega ona na sukcesywnym przemieszczaniu całości lub części przedmiotu, a także na wprowadzaniu zmian w jego bryle. Ogólnym pojęciem animacji przedmiotowej obejmujemy popularnie stosowane określenia: animacja lalkowa, kukiełkowa, wycinankowa, których zasady są wspólne, ale efekty wizualne – różne”.

Pokrótce należy przybliżyć poszczególne rodzaje technik wchodzących w skład animacji przedmiotowej.

Termin „technika lalkowa”, według Kossakowskiego, odnosi się do animacji przedmiotu, którego trójwymiarowość jest w filmie wykorzystana i ukazana.

Animacje tego typu mają długą historię, sięgającą wspomnianego na początku rozdziału Władysława Starewicza. Warto wspomnieć, że w 1946 roku powstało łódzkie Studiu Filmów Kukiełkowych, którego pierwszym osiągnięciem był Paweł i Gaweł (1947) Ryszarda Potockiego, rozpoczynającego pracę równocześnie z Zenonem Wasilewskim, słynnym z wykorzystywania do swoich filmów animowanych plasteliny. Ważne osiągnięcia w animacji realizowanej techniką lalkową mają na koncie również Włodzimierz Haupe, Halina Bielińska (wspólnie zrealizowali pierwszy barwny film lalkowy pt. Wawrzyńcowy sad, 1952), a także Teresa Badzian i Edward Sturlis, często sięgający do tematyki mitologicznej (Damon, 1958; Bellerofon, 1959; Orfeusz i Eurydyka, 1961; Danae, 1969).

W technice wycinankowej, która pojawiła się w polskim filmie animowanym głównie za sprawą Waleriana Borowczyka i Jana Lenicy na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, trójwymiarowość animowanego przedmiotu istnieje tylko w sensie fizycznym, ponieważ cienkość tworzyw, które wykorzystuje się w tej technice, stwarza wrażenie, że przedmiot jest idealnie płaski. Wycinanka pozwalała artystom na dużą swobodę twórczą, nadając równocześnie ich dziełom charakterystyczną surowość i lapidarność formy. Stała się doskonałym tworzywem, które pozwoliło na wypracowanie osobistego stylu i sposobu wypowiadania się Jerzemu Zitzmanowi, Miłosławowi Kijowiczowi, Danielowi Szczechurze i innym.

Dom Borowczyka i Lenicy wskazał artystom nowe możliwości, jakie tkwią w łączeniu różnorodnych technik w obrębie jednego filmu. Tzw. techniki kombinowane odnoszą się do animacji przedmiotowej łączonej np. z rysunkową, z grą aktorską bądź z innymi trikami filmowymi.

Niektóre dzieła, szczególnie z późniejszego okresie rozwoju polskiej animacji, stwarzają trudności klasyfikacyjne, gdyż realizatorzy, z Kazimierzem Urbańskim na czele, chętnie eksperymentowali z wcześniej wypracowanymi rozwiązaniami warsztatowymi.

Obecnie jest upowszechniana i systematycznie unowocześniana technika animacji 3D (udoskonalona na bazie techniki animacji 2D), tworzona w technologii cyfrowej oraz będąca następstwem animacji nieruchomych przedmiotów trójwymiarowych i animacji poklatkowej ilustracji płaskich.

Przy użyciu programów komputerowych budowany zostaje na ekranie komputera wirtualny szkielet figury, poruszany przez animatora w klatkach kluczowych, które zostają poddane procesom tweeningu (automatycznego przejścia), morfingu (płynnej zmiany jednego obrazu w inny) i renderingu (tworzenia dwuwymiarowego obrazu wyjściowego, statycznego lub animowanego).